Yen-van-hinh-anh-bieu-tuong

Phân tích hình ảnh biểu tượng trong thơ ca

3823 Views - (1576 chữ, 5 phút, 15 giây đọc)

Văn xuôi được phép không mười phần hoàn hảo, nhưng thơ thì luôn luôn đòi hỏi sự toàn bích. (*)

Vì thơ ca toàn bích nên phân tích thơ cũng không thể quá hời hợt! Một tác phẩm hay cần một người có năng lực cảm thụ sâu sắc. Liệu bạn có muốn trở thành một độc giả nhạy cảm và nhìn thấu vẻ đẹp của thơ ca? Yên Văn khuyên bạn hãy tập trung vào từ ngữ có chứa hình ảnh biểu tượng. Sau đây là 3 bí mật để bạn phân tích biểu tượng thơ thêm “mượt mà”.

Bí mật đầu tiên: Một hình ảnh biểu tượng luôn có nhiều hơn một ý nghĩa

Bạn biết “sóng” chứ?

► Trong từ điển tiếng Việt, “sóng” là danh từ, chỉ “hiện tượng mặt nước dao động, dâng lên hạ xuống trông tựa như đang di chuyển, chủ yếu do gió gây nên”.

►Nhưng trong thơ Xuân Quỳnh, “sóng” là tâm tình luôn xao động của người con gái khi yêu; là muôn vàn cung bậc xúc cảm khi “dữ dội và dịu êm”, khi “ồn ào và lặng lẽ”; là khát vọng về một tình yêu bất tử “ngàn năm còn vỗ” trước tình yêu.

►Bước vào “Tràng giang” của Huy Cận, “sóng” lại gợi đến nỗi buồn da diết, triền miên không dứt như lòng người lan tỏa vào dòng nước.

Yen-van-phan-tich-tho-ca

Hình ảnh biểu tượng “sóng” trong thơ ca

Ví dụ vừa rồi cho bạn thấy sự đa tầng của biểu tượng trong thơ ca. Chỉ cần dùng từ ngữ đắt để xây dựng biểu tượng, thơ đã thêm phần hoàn hảo. Quá trình phân tích, cảm thụ sẽ dễ hơn nếu bạn rèn luyện tư duy hình tượng và tư duy logic.

Đầu tiên, khi đứng trước một hình ảnh trong thơ ca, bạn hãy lục lại ký ức xem đã từng gặp ở đâu chưa? Theo bạn, hình ảnh đó gắn với điều gì và mang đến cảm nhận gì? Lửa thì nóng, gió thì lạnh, ánh trăng dịu mát… Sau đó, hãy liên hệ tới bối cảnh thơ và mạch cảm xúc trong bài. Khi xâu chuỗi thông tin để hiểu ý nghĩa mới đằng sau, đó cũng bước áp dụng tư duy logic!

Bí mật thứ hai: Một hình ảnh biểu tượng thường xuất hiện trong nhiều tác phẩm

Hãy cùng nghĩ tớicon cò – danh từ xuất hiện trong nhiều bài thơ và cũng là biểu tượng phổ biến trong văn học nghệ thuật. Trong thực tế, con cò rất quen thuộc với nông dân Việt Nam. “Cò” lặn lội kiếm ăn khi đêm xuống trong những câu hát ru gợi tới hình ảnh người nông dân quanh năm bươn chải trên đồng ruộng:

Con cò mà đi ăn đêm
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao

Yen-van-phan-tich-tho-ca

Hình ảnh biểu tượng “cò” trong thơ Chế Lan Viên

“Cò trong “Con cò” của Chế Lan Viên tượng trưng cho người mẹ tần tảo sớm hôm và tình mẫu tử thiêng liêng:

Dù ở gần con,
Dù ở xa con
Lên rừng xuống bể,
Cò sẽ tìm con
Cò mãi yêu con

“Cò trong “Thương vợ” của Tú Xương lại nhắc nhớ đến hình ảnh người vợ lam lũ, không quản ngại hy sinh cho gia đình:

Lặn lội thân cò khi quãng vắng

Vậy nên, phân tích một từ ngữ có chứa biểu tượng thơ, các bạn hoàn toàn có thể liên hệ tới các tác phẩm thuộc các loại hình nghệ thuật khác từ văn học, hội họa tới âm nhạc… Bạn vừa có thêm những góc nhìn mới để bài viết thêm độc đáo, vừa làm rõ hơn dấu ấn sáng tạo của từng tác giả.

Bí mật thứ ba: Hình ảnh biểu tượng trong thơ ca bắt nguồn từ văn hóa

Cùng nhớ lại hình ảnh “bếp lửa” trong bài thơ cùng tên của Bằng Việt:

Rồi sớm rồi chiều, lại bếp lửa bà nhen,
Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…

Yen-van-phan-tich-tho-ca

Hình ảnh biểu tượng “bếp lửa”  xuất phát từ văn hóa xưa

Theo từ điển, “bếp” là danh từ, chỉ dụng cụ để đun nấu hoặc chỉ địa điểm nấu ăn. Nhờ có bếp, bữa cơm ngon xuất hiện và gia đình gắn kết hơn. Do đó, theo quan niệm của người Việt Nam, “bếp” là trái tim của ngôi nhà. Bếp đỏ lửa tượng trưng cho sự ấm cúng. Trong bài thơ trên, hình ảnh bếp lửa luôn rực cháy xuyên suốt, như minh chứng cho sức sống bất diệt của gia đình và tình yêu thương ngay giữa cái đói mòn mỏi của những năm tháng kháng chiến gian lao.

Một ví dụ khác này! Nhắc đến “trăng”, ta sẽ nghĩ ngay tới sự tròn trịa, dịu dàng và sự vĩnh hằng, bất biến. Xét dưới góc độ khoa học, “trăng” còn ảnh hưởng trực tiếp đến thời tiết, thời vụ, nên “trăng” rất gần gũi với những người đi biển. Vậy nên, “trăng” đã đi vào những câu thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận:

Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng.

Trong văn học, các nhà thơ thường sáng tạo thêm những tầng nghĩa mới cho các biểu tượng văn hóa sẵn có trong cuộc sống. Khi phân tích, cần phát hiện những ý nghĩa mới mà nhà thơ đưa vào biểu tượng, đó là dấu ấn riêng của nhà thơ. 

Bài tập thực hành:
Mở sách giáo khoa bạn đang học, tìm những từ ngữ chứa hình ảnh biểu tượng mà bạn yêu thích nhất. Càng nhiều càng tốt!

(*) Câu văn này có thể sử dụng như lí luận văn học

Artwork: Midjourney

Đội ngũ Yên Văn

Nếu bài viết hữu ích, đừng ngại bấm chia sẻ đề nhiều người cùng đọc bạn nhé!

thiệp văn học

Bộ sưu tập mới nhất

Bộ sưu tập Đồng Hành

BST "Đồng Hành" với 8 tấm thiệp từ 8 trích dẫn đắt giá sẽ giúp bạn "mượn thơ tỏ lòng". Đó là những câu chúc mừng sinh nhật, mừng thành công; những lời tri ân, an ủi; những lời yêu thương ngọt ngào hay lời nhắn trước khi chia xa...

Học liệu tinh gọn

Từ những nhân vật văn học và câu chuyện thú vị, học liệu của Yên Văn sẽ cùng bạn rút ngắn khoảng cách giữa văn chương và thực tiễn cuộc sống, đồng thời cải thiện kỹ năng viết thật hiệu quả!

Thư viện số

Chuỗi bài hướng dẫn học tập cùng Yên Văn sẽ giúp các bạn tìm ra cách học phù hợp nhất với bản thân và học tập đạt hiệu quả cao nhất.

Hoạt động xã hội

Chuỗi bài hướng dẫn học tập cùng Yên Văn sẽ giúp các bạn tìm ra cách học phù hợp nhất với bản thân và học tập đạt hiệu quả cao nhất.

Kết nối với Yên Văn

Hãy chia sẻ một đoạn thơ/trích dẫn đắt giá trong văn học với Yên Văn nhé!

Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *